Endoprotezoplastyka to operacyjny zabieg ortopedyczny w obr\u0119bie staw\u00f3w, najcz\u0119\u015bciej biodrowego i kolanowego, kt\u00f3ry polega na wyci\u0119ciu zmienionej chorobowo cz\u0119\u015bci stawu lub jego ca\u0142o\u015bci i zast\u0105pieniu go sztucznymi powierzchniami. Zabiegi przeprowadzane s\u0105 najcz\u0119\u015bciej u pacjent\u00f3w, u kt\u00f3rych dosz\u0142o do degeneracji stawu na skutek choroby zwyrodnieniowej, urazu, martwicy czy te\u017c wad rozwojowych. Celem tej operacji jest przywr\u00f3cenie chorym prawid\u0142owej ruchomo\u015bci i stabilno\u015bci stawu, jak r\u00f3wnie\u017c zniwelowanie dolegliwo\u015bci b\u00f3lowych oraz przywr\u00f3cenie prawid\u0142owej osi ko\u0144czyny. Zabiegi endoprotezoplastyki cz\u0119sto budz\u0105 wiele pyta\u0144 u samych chorych, jak wygl\u0105da sam przebieg operacji oraz jak wygl\u0105da rekonwalescencja po operacji. Doktor Piotr Dudek \u2013 ortopeda z Ortho Sport Clinic odpowiada na najcz\u0119stsze pytania i w\u0105tpliwo\u015bci pacjent\u00f3w kwalifikowanych do zabiegu endoprotezoplastyki staw\u00f3w kolanowych i biodrowych.<\/p>\n\n\n\n
Wskazaniem do wykonania endoprotezoplastyki stawu kolanowego lub biodrowego s\u0105 krytyczne i nieodwracalne uszkodzenia staw\u00f3w, kt\u00f3re powoduj\u0105 dolegliwo\u015bci b\u00f3lowe, znacznie ograniczaj\u0105 ich ruchomo\u015b\u0107 przez co utrudniaj\u0105 pacjentom wykonywanie codziennych czynno\u015bci, a ich wyleczenie innymi, zachowawczymi metodami terapeutycznymi jest niemo\u017cliwe. Nie ma ogranicze\u0144 wiekowych w przypadku kwalifikacji do zabieg\u00f3w endoprotezoplastyki, wa\u017cne natomiast jest, aby operacj\u0119 przeprowadzi\u0107 odpowiednio wcze\u015bnie, kiedy nie dosz\u0142o jeszcze do nieodwracalnych ubytkowych zmian w strukturze ko\u015bci, czy te\u017c masywnych zanik\u00f3w w aparacie mi\u0119\u015bniowym. Przedzia\u0142 wiekowy, w kt\u00f3rym ta metoda leczenia jest stosowana w ostatnich latach stale si\u0119 poszerza. Nowy, sztuczny staw ma przede wszystkim: uwolni\u0107 pacjenta od b\u00f3lu, zapewni\u0107 mu jak najwi\u0119kszy zakres ruchomo\u015bci, cz\u0119sto wyr\u00f3wna\u0107 d\u0142ugo\u015b\u0107 ko\u0144czyn, co w efekcie ma doprowadzi\u0107 do przywr\u00f3cenia normalnej aktywno\u015bci ruchowej cz\u0142owieka.<\/p>\n\n\n\n
Objawami, kt\u00f3re mog\u0105 \u015bwiadczy\u0107 o wskazaniach do leczenia operacyjnego kolana, czy te\u017c biodra jest przede wszystkim: sta\u0142y, nieust\u0119puj\u0105cy b\u00f3l o charakterze spoczynkowym, cz\u0119sto r\u00f3wnie\u017c nocny, brak poprawy po stosowaniu lek\u00f3w przeciwb\u00f3lowych oraz fizykoterapii, post\u0119puj\u0105ce zaniki mi\u0119\u015bniowe, przykurcz stawu oraz zaburzenie osi ko\u0144czyny.<\/p>\n\n\n\n
Do podj\u0119cia decyzji o kwalifikacji pacjenta do zabiegu endoprotezy stawu w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w wystarcza szczeg\u00f3\u0142owy wywiad lekarski, po\u0142\u0105czony z analiz\u0105 wyniku badania obrazowego takiego, jak RTG, rezonans magnetyczny, czy tomografia komputerowa, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 na ustalenie korelacji pomi\u0119dzy objawami klinicznymi a radiologicznymi. RTG umo\u017cliwia ortopedzie szczeg\u00f3\u0142ow\u0105 ocen\u0119 destrukcji powierzchni stawowych i deformacji kostnych, g\u0142\u00f3wnie w przebiegu chor\u00f3b zwyrodnieniowych, a w przypadku zmian pourazowych konieczne staje si\u0119 wykonanie badania MRI lub TK. Podczas wywiadu anestezjologicznego zbierane s\u0105 dodatkowe informacje na temat stanu zdrowia pacjenta i wyst\u0119powania chor\u00f3b wsp\u00f3\u0142istniej\u0105cych, jak r\u00f3wnie\u017c za\u017cywanych na sta\u0142e lek\u00f3w oraz ewentualnych reakcjach alergicznych na metal oraz leki ordynowane podczas operacji.<\/p>\n\n\n\n
Endoproteza jest sztucznym stawem, kt\u00f3ry ma za zadanie zast\u0105pi\u0107 ca\u0142kowicie lub cz\u0119\u015bciowo zu\u017cyty naturalny. Endoprotezy zbudowane s\u0105 z metali oboj\u0119tnych dla organizmu pacjenta takich, jak tytan, kt\u00f3re minimalizuj\u0105 ryzyko odrzucenia implantu. Ze wzgl\u0119du na spos\u00f3b zwi\u0105zania implantu z pod\u0142o\u017cem kostnym rozr\u00f3\u017cniamy endoprotezy cementowe i bezcementowe. Proteza cementowa wykorzystywana jest w zabiegach u os\u00f3b starszych, jak r\u00f3wnie\u017c u pacjent\u00f3w chorych na osteoporoz\u0119 lub reumatoidalne zapalenie staw\u00f3w i polega na zamocowaniu jej do ko\u015bci za pomoc\u0105 tzw. cementu kostnego. Endoprotezy bezcementowe wykorzystywane s\u0105 w przypadku pacjent\u00f3w, u kt\u00f3rych nie dosz\u0142o do degeneracji pod\u0142o\u017ca kostnego i implantowane s\u0105 bezpo\u015brednio do ko\u015bci pacjenta.<\/p>\n\n\n\n
Czas trwania zabiegu endoprotezy stawu uzale\u017cniony jest od stopnia deformacji stawu, budowy anatomicznej pacjenta i trwa zazwyczaj od 1 do 2 godzin. Zabiegi w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w wykonuje si\u0119 w znieczuleniu podpaj\u0119czyn\u00f3wkowym, podczas kt\u00f3rego wy\u0142\u0105cza si\u0119 czucie w nogach, a w nielicznych przypadkach r\u00f3wnie\u017c zewn\u0105trzoponowym. Po wykonaniu doj\u015bcia operacyjnego ortopeda uwidacznia zmienione chorobowo miejsce i przechodzi do usuni\u0119cia zdegenerowanego stawu lub jego cz\u0119\u015bci. W kolejnym etapie operacji dokonuje si\u0119 implantacji endoprotezy, a zabieg ko\u0144czy si\u0119 rekonstrukcj\u0105 tkanek mi\u0119kkich, za\u0142o\u017ceniem szw\u00f3w na ran\u0119 operacyjn\u0105, ja\u0142owego opatrunku oraz dren\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Prawid\u0142owo przeprowadzony zabieg implantacji protezy stawu biodrowego lub kolanowego nie jest procedur\u0105 obarczon\u0105 wysokim ryzkiem po stronie pacjenta, niemniej jednak tak, jak w przypadku ka\u017cdej procedury chirurgicznej, mo\u017ce doj\u015b\u0107 do powik\u0142a\u0144 pooperacyjnych. Do nich nale\u017c\u0105: utrzymuj\u0105cy si\u0119 obrz\u0119k stawu oraz operowanej ko\u0144czyny, brak pe\u0142nej ruchomo\u015bci stawu, zaburzenia naczyniowe, infekcje w obr\u0119bie sk\u00f3ry i tkanek w pobli\u017cu protezy. Celem ich unikni\u0119cia w okresie oko\u0142ooperacyjnym stosujemy profilaktyk\u0119 przeciwzakrzepow\u0105 oraz antybiotykow\u0105, podejmujemy wczesn\u0105 rehabilitacj\u0119 pooperacyjn\u0105 oraz edukacj\u0119 pacjenta, kt\u00f3ra rozpoczyna si\u0119 w momencie podj\u0119cia decyzji o konieczno\u015bci wykonania zabiegu. Wa\u017cne jest zrozumienie przez pacjenta zasad leczenia oraz akceptacja faktu, \u017ce zabieg operacyjny jest pierwsz\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 procesu terapeutycznego. Drug\u0105, niemniej wa\u017cn\u0105 kwesti\u0105 jest odpowiednio prowadzona rehabilitacja.<\/p>\n\n\n\n
Endoprotezoplastyka jest dziedzin\u0105 ortopedii stale rozwijaj\u0105c\u0105 si\u0119, a stosowane implanty okazuj\u0105 si\u0119 coraz bardziej dopasowane i wytrzyma\u0142e, st\u0105d te\u017c prawid\u0142owo wszczepiona endoproteza mo\u017ce s\u0142u\u017cy\u0107 pacjentowi przez kilkadziesi\u0105t lat. Nale\u017cy jednak podkre\u015bli\u0107, \u017ce endoproteza staw\u00f3w jest sztucznym elementem w naszym ciele, kt\u00f3ry mo\u017ce po prostu ulec zu\u017cyciu, obluzowaniu, przemieszczeniu si\u0119. Dobr\u0105 informacj\u0105 dla pacjent\u00f3w jest fakt, \u017ce prawie ka\u017cd\u0105 nieprawid\u0142owo funkcjonuj\u0105c\u0105 endoprotez\u0119 mo\u017cna wymieni\u0107 na now\u0105. S\u0105 to zabiegi rozleglejsze, wymagaj\u0105ce zastosowania nieco innych implant\u00f3w i bardziej wymagaj\u0105ce zar\u00f3wno dla lekarza, jak i dla samego pacjenta.<\/p>\n\n\n\n
Pacjent pionizowany jest w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w ju\u017c na drugi dzie\u0144 po zabiegu, a hospitalizacja uzale\u017cniona jest od rozleg\u0142o\u015bci uszkodze\u0144, kt\u00f3re podlega\u0142y naprawie i trwa zazwyczaj ok. 5-7 dni. Szwy usuwa si\u0119 zwykle po 10-14 dniach, natomiast na wizyty kontrolne nale\u017cy zg\u0142asza\u0107 si\u0119 po 6 tygodniach, nast\u0119pnie po 3-6 miesi\u0105cach od zabiegu w zale\u017cno\u015bci od post\u0119pu procesu usprawniania. Tak jak w przypadku wi\u0119kszo\u015bci zabieg\u00f3w ortopedycznych, do uzyskania pe\u0142nej sprawno\u015bci konieczne jest wdro\u017cenie odpowiedniej rehabilitacji, a powr\u00f3t do normalnej sprawno\u015bci zajmuje oko\u0142o 3 miesi\u0119cy. Warto doda\u0107, \u017ce zabiegi polegaj\u0105ce na implantacji sztucznego stawu s\u0105 procedurami, kt\u00f3re w efekcie pozwalaj\u0105 pacjentom na skuteczn\u0105 popraw\u0119 jako\u015bci \u017cycia i polepszaj\u0105 mo\u017cliwo\u015bci poruszania si\u0119, determinuj\u0105 tak\u017ce powr\u00f3t do codziennych aktywno\u015bci, likwiduj\u0105c uporczywe dolegliwo\u015bci b\u00f3lowe.<\/p>\n\n\n\n