Umów wizytę
Ten artykuł wyjaśnia, czym jest zespół cieśni nadgarstka, dlaczego typowym objawem jest drętwienie palców w nocy oraz jak odróżnić problem z nerwem pośrodkowym od innych przyczyn bólu dłoni. Omawiamy najczęściej stosowany test na cieśń nadgarstka, przebieg leczenia (w tym operację cieśni nadgarstka) oraz bezpieczne, praktyczne ćwiczenia na nadgarstek krok po kroku.
Tak. Nocne mrowienie i drętwienie (najczęściej kciuka, palca wskazującego, środkowego i połowy serdecznego) to jeden z najbardziej charakterystycznych objawów ucisku nerwu pośrodkowego w kanale nadgarstka.
Najczęściej stosuje się test Phalena (zgięcie nadgarstków) oraz test Tinela (opukiwanie okolicy kanału nadgarstka). Dodatni wynik nie zastępuje diagnostyki lekarskiej, ale pomaga ocenić prawdopodobieństwo problemu.
Zabieg zwykle wykonuje się w znieczuleniu miejscowym, więc w trakcie operacji ból jest minimalny lub nieobecny. Po zabiegu typowe są tkliwość, ból rany i przejściowy dyskomfort przy chwytaniu; intensywność zależy m.in. od techniki (otwarta/endoskopowa) i stopnia zaawansowania ucisku.
Najlepsze efekty daje połączenie ergonomii, odciążenia, ortezy na noc oraz ćwiczeń ślizgowych (nerwu pośrodkowego i ścięgien zginaczy). Ćwiczenia nie powinny nasilać drętwienia ani bólu.
Gdy pojawia się osłabienie chwytu, wypadanie przedmiotów z ręki, zanik kłębu kciuka, stałe drętwienie w dzień lub ból budzący w nocy mimo ortezy i modyfikacji aktywności.
Zespół cieśni nadgarstka (carpal tunnel syndrome, CTS) to neuropatia uciskowa, w której dochodzi do zwiększenia ciśnienia w kanale nadgarstka i podrażnienia lub niedokrwienia nerwu pośrodkowego. Kanał nadgarstka tworzą kości nadgarstka oraz więzadło poprzeczne nadgarstka; wewnątrz przebiegają ścięgna zginaczy palców i nerw pośrodkowy. Gdy przestrzeń się „zmniejsza” (np. przez obrzęk pochewek ścięgnistych, stan zapalny, przeciążenie, zmiany hormonalne), nerw jest uciskany.
Drętwienie palców w nocy w CTS wynika zwykle z połączenia kilku czynników:
Typowy scenariusz to wybudzanie się z mrowieniem, „prądem” w palcach, potrzebą strzepywania dłoni lub masowania nadgarstka, co przynosi chwilową ulgę.
Najczęściej dotyczą:
Mały palec zwykle nie jest dominująco zajęty (to częściej wskazuje na ucisk nerwu łokciowego), choć pacjenci mogą odczuwać „rozlane” mrowienie całej dłoni.
W miarę trwania ucisku mogą pojawić się cechy uszkodzenia włókien ruchowych nerwu pośrodkowego:
Test Phalena jest jednym z najbardziej znanych testów prowokacyjnych. Wykonuj go delikatnie.
Dodatni wynik to odtworzenie typowych dolegliwości (mrowienie/drętwienie w obszarze nerwu pośrodkowego). Test nie jest rozstrzygający sam w sobie, ale przy typowych objawach zwiększa prawdopodobieństwo CTS.
Dodatni test Tinela to pojawienie się „prądu”, mrowienia promieniującego do palców unerwianych przez nerw pośrodkowy.
W gabinecie często stosuje się test Durkana: ucisk okolicy kanału nadgarstka przez 30 sekund. Prowokacja objawów (mrowienie/drętwienie) wspiera rozpoznanie.
Objawy podobne do CTS mogą dawać m.in.:
ENG ocenia szybkość przewodzenia i opóźnienia w nerwie pośrodkowym. Pozwala określić stopień zaawansowania (łagodny/umiarkowany/ciężki) i odróżnić CTS od innych neuropatii.
USG może wykazać pogrubienie nerwu pośrodkowego, obrzęk oraz zmiany w obrębie pochewek ścięgnistych. Jest nieinwazyjne i przydatne także do oceny przyczyn wtórnych (np. ganglion).
Operacja cieśni nadgarstka (odbarczenie nerwu pośrodkowego poprzez przecięcie więzadła poprzecznego nadgarstka) jest rozważana najczęściej, gdy:
Najczęściej stosuje się znieczulenie miejscowe. Oznacza to, że ból w trakcie operacji zwykle nie występuje, choć pacjent może odczuwać dotyk, ucisk lub „pociąganie”. W zależności od ośrodka i techniki może być zastosowane także znieczulenie przewodowe.
Po operacji cieśni nadgarstka typowe są:
Konsultacji wymaga m.in.:
To zależy od czasu trwania ucisku i stopnia uszkodzenia nerwu. U wielu osób nocne drętwienie palców zmniejsza się szybko (nawet w pierwszych dobach), natomiast pełna poprawa czucia i siły może wymagać tygodni lub miesięcy. W przewlekłych, ciężkich przypadkach część objawów może nie cofnąć się całkowicie.
Ćwiczenia na nadgarstek w CTS mają dwa główne cele: zmniejszyć podrażnienie nerwu pośrodkowego poprzez poprawę ślizgu tkanek oraz ograniczyć przeciążenia poprzez poprawę kontroli pozycji nadgarstka i pracę na elastyczności zginaczy/prostowników. Kluczowa zasada: ćwiczenia mają być bezpieczne i nie powinny wywoływać narastającego drętwienia.
Zmniejszenie ciśnienia w kanale nadgarstka przez naukę pozycji neutralnej.
3–5 powtórzeń, 2–3 razy dziennie. Dodatkowo stosuj w pracy jako „reset” co 30–60 minut.
Poprawa ślizgu ścięgien w kanale nadgarstka i zmniejszenie „tarcia” tkanek.
5–10 cykli, 1–3 razy dziennie.
Delikatna neuromobilizacja, która może zmniejszać drętwienie i poprawiać tolerancję tkanek na ruch.
6–10 powtórzeń, 1–2 razy dziennie. Jeśli pojawia się wyraźne drętwienie, zmniejsz zakres.
Zmniejszenie napięcia zginaczy, które mogą zwiększać kompresję w okolicy kanału nadgarstka.
2–4 powtórzenia, 1–2 razy dziennie.
Poprawa równowagi napięć w przedramieniu (ważne u osób pracujących przy myszce i klawiaturze).
2–4 powtórzenia, 1–2 razy dziennie.
Poprawa tolerancji tkanek na obciążenie bez prowokowania objawów nerwowych.
5 powtórzeń na kierunek, 3–4 razy w tygodniu. Przerwij, jeśli pojawia się mrowienie.
Jeśli dominującym objawem jest drętwienie palców w nocy, jednym z najskuteczniejszych działań jest orteza utrzymująca neutralny nadgarstek. Unikaj spania z podwiniętą dłonią pod głową lub z mocno zgiętym nadgarstkiem.
Długie trzymanie telefonu, kierownicy lub narzędzia w ciasnym chwycie zwiększa obciążenie tkanek zginaczy. Korzystaj z grubszych uchwytów, zmieniaj rękę, unikaj długich serii bez przerwy.
CTS zwykle daje drętwienie palców w zakresie nerwu pośrodkowego i nasila się przy zgięciu nadgarstka oraz w nocy. Przy problemach szyjnych częściej występuje promieniowanie od szyi/barku, zmiany czucia obejmujące inne obszary oraz zależność od ruchów szyi. W praktyce czasem współistnieją oba problemy, dlatego pomocne są badanie kliniczne i EMG/ENG.
Testy Phalena i Tinela mogą wskazywać na CTS, ale nie dają 100% pewności. Dodatni wynik w połączeniu z typowymi objawami jest istotną wskazówką, jednak rozpoznanie i ocena stopnia ucisku wymagają badania lekarskiego, a często także EMG/ENG lub USG.
Po operacji typowe są ból rany i tkliwość przez kilka dni oraz dyskomfort przy obciążaniu dłoni przez kilka tygodni. Nasilenie jest indywidualne. U części pacjentów nocne drętwienie ustępuje szybko, natomiast pełny powrót czucia i siły może potrwać dłużej.
To zależy od metody zabiegu, charakteru pracy i stopnia uszkodzenia nerwu. Część osób wraca do lekkich czynności po kilkunastu dniach, natomiast praca fizyczna i pełne obciążanie mogą wymagać kilku tygodni. Ostateczny czas powrotu funkcji bywa dłuższy w przewlekłych przypadkach.
Tak, jeśli są wykonywane zbyt agresywnie (duże zakresy, długie utrzymania skrajnych pozycji, ćwiczenia siłowe mimo aktywnego drętwienia). Najbezpieczniejsze są ćwiczenia ślizgowe i łagodne rozciąganie, prowadzone bez prowokacji objawów.
Najczęściej: orteza na noc utrzymująca nadgarstek neutralnie, ograniczenie zgięcia nadgarstka podczas snu, ergonomia w dzień oraz ćwiczenia ślizgowe. Jeśli objawy utrzymują się mimo tych działań, wskazana jest diagnostyka (USG/EMG/ENG) i konsultacja specjalistyczna.
W łagodnych przypadkach i przy szybkiej modyfikacji obciążeń objawy mogą się wyciszyć. Jednak przewlekły ucisk może prowadzić do trwałych zmian w nerwie, dlatego nie warto zwlekać, zwłaszcza gdy pojawia się osłabienie chwytu lub zanik mięśni kłębu kciuka.
Zespół cieśni nadgarstka to częsta przyczyna mrowienia i drętwienia palców w nocy, wynikająca z ucisku nerwu pośrodkowego w kanale nadgarstka. Wstępnie pomocne są testy prowokacyjne (np. test na cieśń nadgarstka Phalena czy Tinela), ale potwierdzenie i ocena stopnia zaawansowania zwykle wymagają badania specjalistycznego oraz często EMG/ENG lub USG. Leczenie zaczyna się od odciążenia, ergonomii i ortezy na noc; w wielu przypadkach skuteczne są także celowane ćwiczenia na nadgarstek (ślizgi ścięgien i nerwu pośrodkowego). Gdy objawy są utrwalone lub dochodzi do osłabienia i zaniku mięśni, rozważa się operację cieśni nadgarstka – zabieg zwykle nie boli w trakcie dzięki znieczuleniu, a po operacji typowy jest przejściowy ból i tkliwość z czasem poprawy czucia. Jeśli Twoje objawy nawracają, nasilają się w nocy lub zauważasz spadek siły chwytu, umów konsultację u ortopedy, neurologa lub fizjoterapeuty i dobierz plan postępowania do wyników badań oraz charakteru pracy i obciążeń.
